ટૂંકમાં જવાબ
ના—એફઆઈઆર નોંધાતા જ આપમેળે કે ફરજિયાતપણે ધરપકડ થતી નથી. એફઆઈઆર માત્ર તપાસ શરૂ કરવાની સત્તા આપે છે, ધરપકડની સીધી મંજૂરી આપતી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે 'અર્ણેશ કુમાર વિરુદ્ધ બિહાર રાજ્ય (2014)' કેસમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે એફઆઈઆર નોંધાતા ધરપકડ ફરજિયાત નથી. 7 વર્ષ સુધીની સજાવાળા ગુનાઓમાં પોલીસે પહેલાં બીએનએસએસ કલમ 35(3) (પૂર્વ 41A સીઆરપીસી) હેઠળ લેખિત હાજરી નોટિસ આપવી જરૂરી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની ફરજિયાત માર્ગદર્શિકા
અર્ણેશ કુમાર ચુકાદા અનુસાર ધરપકડ એ વિચારપૂર્વક લીધેલો નિર્ણય હોવો જોઈએ, યાંત્રિક પ્રક્રિયા નહીં. પોલીસે કેસ ડાયરીમાં ધરપકડના નક્કર કારણો નોંધવા પડે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ નોટિસનું પાલન કરે અને તપાસમાં સહકાર આપે, તો તેને લેખિત કારણો આપ્યા વિના ધરપકડ કરી શકાતી નથી.
ધરપકડ થાય તે સ્થિતિમાં બંધારણીય અધિકારો
બંધારણના અનુચ્છેદ 22(1) મુજબ ધરપકડ કરાયેલી વ્યક્તિને ધરપકડના કારણો જાણવાનો મૂળભૂત અધિકાર છે. 'ડી.કે. બસુ વિરુદ્ધ પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્ય (1997)' મુજબ સ્વજનને જાણ કરવાનો અને વકીલની સલાહ મેળવવાનો અધિકાર અનિવાર્ય છે.
પ્રથમ કલાકમાં શું કરવું
જો પોલીસ આવે, તો શાંત રહીને આ નિયમોનું પાલન કરો:
- ૧શાંત રહો અને શારીરિક પ્રતિકાર ન કરો: પ્રતિકાર કરવાથી નવા ગુના દાખલ થઈ શકે છે.
- ૨ધરપકડનું લેખિત કારણ પૂછો: અનુચ્છેદ 22(1) હેઠળ આ તમારો અધિકાર છે.
- ૩સ્વજનને જાણ કરવાની માંગણી કરો: ડી.કે. બસુ નિયમો હેઠળ એક સંબંધી કે મિત્રનો નંબર આપો.
- ૪વકીલનો સંપર્ક કરવાની વિનંતી કરો: વકીલની સલાહ મેળવવાનો અધિકાર અબાધિત છે.
- ૫અધિકારીઓ અને સમયની નોંધ રાખો: એરેસ્ટ મેમો પર સમય અને તારીખ ચકાસીને જ સહી કરો.
ધરપકડની આશંકા હોય ત્યારે કાનૂની વિકલ્પો
જો ધરપકડનો ભય હોય, તો કાયદો બે ઉપાય આપે છે: કલમ 35 ની નોટિસનું પાલન કરવું અથવા સેશન્સ/હાઈકોર્ટમાં આગોતરા જામીન દાખલ કરવા.
આ જાહેર પ્રક્રિયાનું વર્ણન છે, કાનૂની સલાહ નથી. તમારા કેસ અંગે સલાહ માટે કોઈ વકીલનો સંપર્ક કરો.
આ માર્ગદર્શિકા વિશે એક મહત્વપૂર્ણ નોંધ
આ જાહેર કાનૂની અને વહીવટી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષ સમજૂતી છે, કાનૂની સલાહ નથી. તમારા વ્યક્તિગત કેસમાં કાનૂની સલાહ માટે લાયક વકીલની સલાહ લો.